ir2910-6

ده پل تاریخی در گوشه و کنار ایران زمین

از دیرباز راه‌های بسیاری برای تردد مسافران و کاروان‌های تجاری وجود داشت که به واسطه موقعیت جغرافیایی و عوارض طبیعی در طول تاریخ صدها پل برای سهولت رفت و آمد مسافران روی رودها و دره‌ها ساخته شد که از برخی از آنها هنوز استفاده می‌شود و بسیاری از آنها نیز ویران شده است. در اینجا به معرفی ده پل تاریخی در گوشه و کنار این سرزمین باستانی می‌پردازیم.

 پل جی

 ir2910

این پل که مربوط به دوره ساسانیان و پیش از اسلام است در چهار کیلومتری شرق اصفهان و روی زاینده‌رود ساخته شده است. نوع ساخت این پل که در میان چشمه‌های آن قوس‌های زیبای کوچکی اجرا شده، هنوز کاملا سالم و پابرجا و قابل استفاده است. این پل را می‌توان قدیمی‌ترین پل ساخته شده روی زاینده‌رود نامید که بارها در طول تاریخ و بویژه در قرون اولیه اسلامی مورد تعمیر و مرمت قرار گرفته است. مصالح به کار رفته در این پل خشت و آجر و ساروج است و کارشناسان دلیل استقامت و ماندگاری آن را نیز همین موضوع می‌دانند.

طول این پل ۱۰۵ متر و عرض آن پنج متر است که این امر سبب شده رفت و آمد مسافران و کاروان‌ها از روی آن به سادگی انجام شود. به گواه بسیاری از باستان شناسان دلیل اولیه ساخت این پل، استفاده از آن در لشکرکشی‌های نظامی بوده که بعدها مورد استفاده تجاری و… قرار گرفت. در دوران صدر اسلام این پل با نام پل حسین شناخته می‌شد و در نزدیکی آن تعداد زیادی آثار و ابنیه با شکوه ساخته شده بود.

 

پل دختر لرستان

ir2910-1

این پل ابتدای جاده پلدختر خرم‌آباد و در ورودی شهر پلدختر قرار گرفته است. اکنون تنها دو طاق چشمه در طرفین منتهی‌الیه شرق و غرب باقی مانده‌اند که جاده آسفالته از زیر طاق چشمه شرقی عبور می‌کند و در منتهی‌الیه غرب نیز طاق چشمه‌اش ارتفاع کمی دارد. این دومین پلی است که در لرستان بنام «کر و دت» یا پل دختر مشهور است هرچند این بنا قرن چهار هجری قمری مورد مرمت و تجدید بنا قرار گرفته است، اما اصل آن بنا به احتمال زیاد مربوط به دوره ساسانی است.

جهت پل شرقی ـ غربی وطول آن ۲۷۰ متر است و پایه‌های پهن و قطور آن از سنگ ساخته شده‌اند. امروزه تنها یک طاق از پل موجود است که جاده خرم‌آباد‌ ـ اندیمشک از زیر آن می‌گذرد. بلندای این طاق ۱۸ متر از سطح آسفالت است و نزدیک به ۳۰ متر از آب رودخانه ارتفاع دارد. عرض چشمه موجود ۵/۱۱ متر است. درباره وجهه تسمیه پل برخی آن را منتسب به ایزد بانو آناهیتا می‌دانند. بی‌تردید این پل اهمیت ویژه‌ای در ارتباط بین مناطق جنوب با غرب و مرکز و شمال داشته و علاوه بر اتصال لرستان و ایلام راه اصلی شاپوربه جندی‌شاپور شهر قدیمی خوزستان (دوره ساسانی) به شمار می‌رفته است.

اکنون پنج پایه ستون و ستون سالم باقی مانده و بقایای چهار پایه ستون تخریب شده نیز در محل عبور آب دیده می‌شود. در منتهی‌الیه غربی پل، ورودی شیبداری به سمت جاده قدیم تعبیه شده است و مسافران از طریق عبور از این پل امکان عبور از رودخانه و دره آن را پیدا می‌کردند. در منتهی‌الیه شرقی و در کنار طاق چشمه سالم، دو طاق نمای کوچگ به صورت L در کنار هم قرار گرفته و مسیر به گونه‌ای است که مسافران با استفاده از سطح شیبدار و برگشت آن از روی قوس اول به سمت پایین حرکت کرده و از زیر قوس دوم از پل خارج می‌شدند.

 

پل قافلانکوه

ir2910-2

مسافرانی که از زنجان به میانه سفر می‌کنند در مسیر خود و در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر میانه با چشم‌انداز پلی بسیار زیبا روی رود قزل اوزن روبه‌رو خواهند شد که حدود ۶۰۰ سال پیش و در دوران پیش از صفویان و مقارن با عصر تیموری ساخته شده است. البته برخی از باستان شناسان، شالوده اولیه این پل را هم مربوط به دوران ساسانیان می‌دانند.

این پل دارای یک دهانه بزرگ و دو دهانه جانبی کوچک در طرفین است. در طول تاریخ مسافران و جهانگردان بسیاری از این مسیر عبور کرده و به توصیف این پل زیبا پرداخته‌اند. یکی از مشهور‌ترین این افراد مادام دیولافواست که در دوره قاجاریه به ایران سفر کرد و کل مشاهدات سفر خود به ایران و عراق را در قالب سفرنامه‌ای زیبا به نگارش درآورد.

پروفسور پوپ در کتاب بررسی هنرهای ایران، تاریخ بنای پل را اواخر قرن ‌۱۵ میلادی (قرن ۱۰ هجری) دانسته و نام معمار آن را حاج عباس بن الحاج محمد بن العباس قزوینی‌ و نام حاکم وقت را محمد روان بن عثمان القزوینی نوشته است.

نکته تاسف‌بار در مورد این پل، تخریب عمدی آن به وسیله مواد منفجره در زمان حکومت پهلوی و توسط خرابکاران و متمردان محلی است که موجب شد بخش میانی این پل کاملا آسیب‌دیده و از بین برود، این پل به اندازه‌ای سالم و استوار باقی مانده است که اگر این اتفاق روی نمی‌داد، هنوز قابل استفاده بود. این موضوع سبب شد اهالی محل، این پل را با نام پل شکسته نیز خطاب کنند.

 

پل چالان چولان

ir2910-3

پل چالان چولان در دشت سیلاخور در مسیر جاده قدیمی دورود به خوزستان و اصفهان روی رودخانه سزار در روستای گاراژ احداث شده است. ‌این پل در زمان صفوی و روی شالوده پلی از زمان ساسانی ساخته شده و ‌طول این پل ۱۲۰ متر است که دارای شش طاق چشمه آجری است که پایه‌های آن تا ارتفاع یک متری از سنگ و بدنه از آجر ساخته شده است. اکنون این پل دارای شرایط مناسبی است. نکته قابل توجه تغییر نکردن عرض رودخانه است که هنوز آب از زیر تمام طاق چشمه‌های آن عبور می‌کند.

در دو طرف گذرگاه این پل دو دیواره آجری به ارتفاع ۹۰ سانتی‌متر برای امنیت و ممانعت از سقوط عابران از روی پل ایجاد شده است. روی گذرگاه پل، جان پناه آجری در طرفین مسیر ایجاد شده که در بالا به شکل مثلثی و شیروانی ساخته شده است. تا چندی پیش عبور و مرور خودروها از روی این پل انجام می‌گرفت که امروزه با ساختن پلی جدید در کنار آن، مسیر حرکت ماشین‌ها تغییر کرده است. در پایه‌های پل و قسمتی که با آب تماس دارد، زائده‌های مثلثی شکلی ایجاد شده است که جریان عبور آب را تسهیل می‌کند. پل تاریخی چالان چولان در زلزله فروردین ۸۵ خسارت دید که اکنون این بخش‌ها مرمت شده است.

پل لاتیدان

ir2910-4

برای دیدن طویل‌ترین پل ایران باید به جنوب ایران و استان هرمزگان سفر کنید. در ۵۰ کیلومتری غرب بندرعباس روی رود «کول» پلی بسیار بلند و طویل به طول ۸۰۰ متر ساخته شده است که برای تجسم اندازه آن کافی است بدانید طول پل لاتیدان چیزی حدود سه برابر سی و سه پل اصفهان است.

متاسفانه امروزه بخش‌های زیادی از این پل تخریب شده و تنها ۲۷۰ متر از سمت غرب و ۱۵۰ متر از سمت شرقی این پل پا برجاست و ۳۸۰ متر از بخش‌های میانی پل در طول زمان و به دلیل شدت سیلاب‌های فصلی این رود از بین رفته است و اگر برای مرمت و بازسازی آن اقدامی اساسی صورت نگیرد، شاید فرزندانمان فرصت دیدن این یادگار با شکوه را نداشته باشند.

عرض پل لاتیدان به دلیل طولانی بودن آن در بخش‌های مختلف متغیر است. یکی از اصلی‌ترین دلایل تخریب قسمت میانی پل، نبود امکان ساخت پی و شالوده محکم برای آن به دلیل شدت جریان آب رود است. مصالح به کار رفته در ساخت این پل سنگ‌های تراش نخورده و ناهمگون است که توسط ملاط به یکدیگر متصل شده‌اند.

 

پل کهنه کرمانشاه

 ir2910-5

پل کهنه کرمانشاه در شرق کرمانشاه کنونی روی رودخانه قره‌سو قرار دارد. این پل از روزگار کهن نقشی مهم در ارتباط میان ایران و بین‌النهرین و عراق امروزی داشته و تقریبا بیشتر کاروان‌هایی که به قصد شهرهای کربلا، نجف، کاظمین، سامرا و سایر شهرهای عراق از ایران سفر می‌کردند، ناگزیر به عبور از این پل بودند. امروزه بعد از گذشت صدها سال از ساخت این پل هنوز به اندازه‌ای قدرتمند باقی مانده که از آن برای عبور و مرور خودروها و کامیون‌های حمل آجر که محصولات کوره‌های آجرپزی اطراف پل را به سایر نقاط حمل می‌کنند، استفاده می‌شود.

تاریخ ساخت پل مربوط به دوره صفوی است البته در کتاب معماری ایران یوسف کیانی این پل را ساسانی ـ سلجوقی معرفی کرده و همچنین در کتاب پل‌های قدیمی ایران (تحقیق و تألیف: محمد علی مخلص‌، سازمان میراث فرهنگی) آمده است: «بنیان اولیه ساسانی، تعمیر سلجوقی و بازسازی کامل در دوره صفویه.» این پل، شش طاق دهانه دارد و عرض معبر آن حدود هفت متر است. طول فعلی پل تقریبا ۱۴۹متر و اکنون روی پل آسفالته است.

 

پل خواجو

ir2910-6

این پل در انتهاى خیابان کمال اسماعیل اصفهانى و انتهاى جنوبى خیابان خواجو واقع شده است. پل خواجو در سمت شرقی ۳۳ پل در دوره صفویه به سال ۱۰۶۰ هجری و همزمان با حکومت شاه عباس روی بقایای پلی که در دوره تیموری و با نام حسن بیک ساخته شده بود بنا شد. در طول تاریخ پل خواجو با نام‌های بسیاری مانند بابا‌رکن‌الدین، پل حسن‌آباد، پل شیراز و پل شاهی شناخته شده است.

این پل کاربری دومنظوره داشته و می‌توانست در صورت نیاز به عنوان سد نیز عمل کند براساس روایات تاریخی و آثار باقیمانده هرگاه که شاه تصمیم می‌گرفت با بستن دریچه‌های زیر گذر پل، این سازه به مانند سد عمل کرده و سطح آب در جلوی دریچه‌ها بالا می‌آمد و فضایی شبیه دریاچه در برابر آن ایجاد می‌شد. شاه‌عباس دستور داده بود در میانه پل کوشکی کوچک برای خود و خانواده‌اش بسازند که در هنگام مراسم و جشن‌ها و برنامه‌های تفریحی که در زاینده‌رود انجام می‌شد در این اتاق‌ها اقامت کند. این فضا هنوز پابرجاست و دارای تزئینات بسیار زیبایی است. پل خواجو ۱۵۰ متر طول و ۱۴ متر عرض دارد که بر این اساس می‌توان آن را یکی از پل‌های طویل کشور ایران قلمداد کرد.

پل گاومیشان سند

ir2910-7

این پل روی رود سیمره، پس از تلاقی رود کشکان و در جاده دره شهر، بعد از روستای بابا خوارزم قرار گرفته است. اکنون تمام رود سیمره از بستر میان دو پایه پل عبور می‌کند که تاق آن نیز شکسته است. سایر چشمه‌های پل سالم مانده‌اند. بستر رود سیمره هشت متر پایین‌تر از کف چشمه‌های پل قرار دارد که طی چند قرن به وجود آمده است. نزدیک به ۲۰۰ سال پیش، این پل را والی پشتکوه مرمت کرده بود. طول این پل ۱۶۸ متر و عرض گذرگاه آن هشت متر بوده است. اکنون شش چشمه نسبتا سالم از پل گاومیشان باقیمانده است. بزرگ‌ترین چشمه طاق این پل حدود ۷‌/‌۳۲ متر عرض دارد و در ساخت این بنا از مصالح قلوه سنگ، آجر، بلوک‌های سنگی و ملاط گچ نیم‌کوب استفاده شده است.

این بنا در دوره‌های صفوی و قاجار مورد مرمت و استفاده قرار گرفته است. در قسمت جنوب پل اتاق‌ها و فضاهای طاقداری تعبیه شده بود که گذرگاه پل از روی آن عبور می‌کرد. مقطع پایه ستون‌های پل؛ بیضی است که این نوع طراحی برای تسهیل در عبور جریان آب است. نکته هوشمندانه در ساخت این پل، استقرار پایه‌ها روی بستر صخره‌ای طرفین رودخانه است که تماس این پایه‌ها را با فشار آب و رطوبت ناشی از آن به حداقل رسانده است. علاوه بر موارد ذکر شده، در زیر گذرگاه پل، یک فضای مسقف با قوس و طاق‌هایی طراحی شده به وجود آمده است. سرهنری راولینسون در سفرنامه خود می‌نویسد: «پلی که هم‌اکنون روی سیمره (دره شهر فعلی) قرار دارد یکی ازمهمترین پل‌های ایران است و آن را حسین خان بزرگ، والی معروف ایلام و لرستان به سال ۱۰۰۸ هجری قمری تعمیر کرده و طول آن ۱۶۸ گام است.»

پل کشکان

ir2910-8

این پل روی کشکان رود در جاده خرم‌آباد ـ کوهدشت و ۴۰ کیلومتری کوهدشت در روستای پاپل، قرار گرفته است. در متون تاریخی از آن به عنوان کژکی یاد شده است. دره کشکان از دیر باز شاهد حضور و زندگی انسان‌ها بوده است. به همین دلیل بیش از چهار پل روی این دره و به فاصله کمتر از ۵۰۰ متر ساخته شده که خود گویای اهمیت این گذرگاه تاریخی است.این پل دارای ۱۲ چشمه بزرگ و یک چشمه کوچک در منتهی‌الیه غربی پل است. پایه ستون‌ها از سنگ‌تراش‌خورده و بدنه از لاشه سنگ و ملاط گچ، آهک و ساروج ساخته شده و در منتهی‌الیه قوس‌ها از آجر استفاده شده است. قطر پایه‌ها بسیار زیاد بوده و در حد فاصل میان پایه‌ها و قوس چشمه‌ها، حجره‌های مسقفی ایجاد شده است. در این پایه‌ها از مقطع بیضی برای سهولت در عبور آب استفاده شده است.

روی پایه ستون‌های پل، حفره‌هایی برای دفع رطوبت تعبیه شده است. روی گذرگاه پل نیز سوراخ‌هایی به سمت بیرون دیده می‌شود که رطوبت و آب‌های ناشی از نزولات جوی را به خارج از پل هدایت می‌کند. نکته قابل توجه این است که اکنون آب رودخانه تنها از میان دو چشمه پل عبور می‌کند و با توجه به طول زیاد پل نمی‌توان استنباط کرد حتی در زمان ساخت، کل پایه‌ها در آب قرار داشته و احتمالا پل، گذرگاه عبور از رود و دره کوچک محل عبور رود محسوب می‌شده است.

امروزه بخش‌های زیادی از پل تخریب شده که بیشتر شامل فرو ریختن طاق چشمه‌ها و قوس آنهاست. طول پل ۲۸۵ متر است که با احتساب دنباله‌های آن ۳۴۰ متر می‌شود. امروزه از دروازه طاق پل تنها سه دهنه آن تخریب شده و بقیه هنوز سالم است. برخی از پایه‌های پل با سنگ‌های بزرگ و حجاری شده ساخته شده و ارتفاع آن از سطح رودخانه ۳۰ متر است.

 

سی و سه پل

ir2910-9

سی و سه پل مشهور‌ترین پل ایران و ویترین گردشگری در اصفهان است؛ نامی که تقریبا برای بیشتر گردشگران خارجی هم آشناست. این پل زیبا و تاریخی با نام‌های پل الله‌وردی‌خان، پل چهار باغ، پل سی و سه چشمه و پل جلفا نیز شناخته می‌شود و از یادگارهای عصر صفوی و ساخته شده در زمان سلطنت شاه عباس است. دلیل هر یک از این نام‌ها به مناسبت خاصی است برای نمونه الله‌وردی‌خان نام سازنده و جلفا نام محله‌ای معروف در نزدیکی این پل است. این پل حدود ۳۰۰ متر طول و ۱۴ متر عرض دارد و روی زاینده‌رود به همراه ۳۳ چشمه آب بنا شده که البته براساس مستندات باقی مانده در ابتدا چهل چشمه داشته است.

شرح زیبایی این پل در بسیاری از سفرنامه‌های مسافران خارجی که در طول تاریخ به اصفهان سفر کرده‌اند، ذکر شده است. برای نمونه سر پرسی ساکس این پل را زیباترین پل تمام دنیا می‌داند و دیدن آن را به همه جهانگردان توصیه می‌کند.

سی و سه پل دارای دو طبقه مجزاست و در طرفین آن پیاده‌روهایی برای عبور و مرور ساخته شده و در میانه آن عرض کافی برای حرکت سواران و ارابه‌ها تعبیه شده است. روایت است شاه عباس علاقه خاصی به این پل داشته و بسیاری از جشن‌ها و مناسبت‌ها را در آن برگزار می‌کرده است. از مهم‌ترین این جشن‌ها، جشن آبریزگان بوده که در سیزدهمین روز تیر هر سال برگزار می‌شده و مردم در این روز به جشن و شادی پرداخته و روی هم آب می‌پاشیدند.

ajibtarin padidehaye jahan1 (11)

عجیب ترین پدیده های جهان

کره خاکی که ما روی آن زندگی می کنیم سراسر از شگفتی است: جنگل ها، بیابان ها، یخ ها و دریاها. این ها همه مناظری هستند که هرکدام به تنهایی سرشار از زیبایی های خیره کننده ای هستند اما در این کره پر از شگفتی مکان هایی وجود دارند که با دیدنشان فکر می کنیم از جهانی دیگر وارد زندگی ما شده اند و متعلق به زمین نیستند.

صخره های موجی شکل در آمریکا:

 ajibtarin padidehaye jahan1 (11)

صخره های موجی شکل با رنگ های متنوع و قوس و خمیدگی های منحصربفرد که دانشمندان عمر آن ها را بالغ بر ۱۹۰ میلیون سال تخمین زده اند.

این صخره های منحصربفرد بخشی از بیابان صخره ای قرمز رنگی هستند که از دره های تنگ تشکیل شده است. صخره ها از جنس ماسه سنگ هستند و در ایالت متحده آمریکا در نزدیکی مرز آریزونا و یوتا واقع شده اند و دلیل تشکیل شان هم باران های مکرر و وزش بادهاست.

گودال عمیق آبی در Belize:

ajibtarin padidehaye jahan1 (10)

 

این گودال در مرکز آمریکای لاتین واقع شده و عمقش ۱۲۴ متر است. گودال بلیز در اواخر عصر یخبندان و در زمانی که سطح دریا بسیار پایین بوده با تجمع مرجان ها در طول زمانی بسیار طولانی بوجود آمده است.

 

اکوسیستم این حفره مورد توجه بسیاری از دانشمندان و محققان قرار گرفته و البته گروه بسیار زیادی از ماجراجویان هم به این منطقه راهی شده اند که به همین دلیل این حفره آبی بزرگ به عنوان یکی از مقاصد برتر زیر آبی جهان شناخته می شود.

 

مجسمه سنگی فیل در ایالت نوادا آمریکا:

ajibtarin padidehaye jahan1 (9)

 

این کوه سنگی که تداعی گر پیکر یک فیل عظیم الجثه با خرطوم بلند است در پارک دره آتش در ایالت نوادا واقع شده و بر اثر گذر زمان تغییر شکل داده است.

 

 

 

دریاچه صورتی در استرالیا:

ajibtarin padidehaye jahan1 (8)

 

 

 

 
در قلب استرالیا دریاچه ای قرار دارد که رنگ آن کاملا صورتی ست. این دریاچه صورتی این روزها به یکی از عجیب ترین نقاط زمین تبدیل شده است و دانشمندان علت رنگ آن را وجود نوع خاصی جلبک در کف دریاچه می دانند.

 
دره مرگ در ایالت کالیفرنیا آمریکا:

 

 

 

ajibtarin padidehaye jahan1 (7)

 

 

 

سطح این دره بسیار هموار است و البته سنگ هایی نیز در آن وجود دارند که گاهی وزن آنها به ۳۰۰ کیلوگرم هم می رسد. نکته شگفت انگیز این است که این سنگ ها ثابت نیستند و با وجود وزن زیادشان به دلیل نامشخصی همیشه در کف دره در حرکتند!

 
منطقه Waiotapu در نیوزلند:

ajibtarin padidehaye jahan1 (6)

 

 

 

 

 

 

این منطقه میزبان یکی از عجیب ترین نقاط روی زمین است. جایی که استخرهای آبگرم در رنگ های مختلف وجود دارند. این استخرهای طبیعی که معروف به استخر شامپاین هستند قدمتشان به ۹۰۰ سال می رسد.

 

درجه حرارت این استخرها تا ۷۴ درجه سانتی گراد هم می رسد و بخار آب جوش و حباب های سوزان و گاز دی اکسید کربن از سطح آنها خارج می شود. این استخرهای رنگانگ به علت وجود موادی مانند طلا، نقره، مس و آرسنیک به این رنگ ها در آمده اند.

 
سنگ های تخم مرغی نیوزلند:

ajibtarin padidehaye jahan1 (5)

 

 

 

 
این سنگ ها که در اندازه های بسیار بزرگ قرار دارند در دوره های پیشین در کف دریا بوده اند که البته به علت تغییرات شرایط زمین به شکل مرموزی خود را تا لبه کناری ساحل رسانده اند.

 
برج های Tufa در دریاچه Mono:

ajibtarin padidehaye jahan1 (4)

 

 

 

 

 

 

این منظره شگفت انگیز در کالیفرنیا مشاهده می شود و بر اثر واکنش های شیمیایی در دریاچه مونو شکل می گیرند. جنس برج های توفا از سنگ آهک است.

 
استخر سنگ زرد در پارک ملی آمریکا:

 

 

 

ajibtarin padidehaye jahan1 (3)

 

 

 

این پارک یکی از مراکز شگفت انگیز دنیاست که موارد خاص در آن زیاد دیده می شود. یکی از این موارد استخرهای آبی هستند که در رنگ های مختلف قرار دارند و دلیل اصلی آن نیز وجود جلبک ها و باکتری های متفاوت در آن است.

 
کاشاکاتووتنت در نیومکزیکو:

 

 

 

ajibtarin padidehaye jahan1 (2)

 

 

 

Kasha-katuwe tent جاییست که در آن صخره های قلمی فرسایش یافته ای وجود دارند که از گدازه های آتشفشانی طی ۶ تا ۷ میلیون سال تشکیل شده اند. درحالیکه صخره های تشکیل شده از نظر شکل مشابهند به لحاظ ارتفاع متفاوت هستند و تا ۳۰ متر هم می رسند.

 
بیابان سفید مصر:

 

 

 

ajibtarin padidehaye jahan1 (1)

 

 

 

اینجا اقامتگاه صخره های گچی بزرگیست که به دلیل وزیدن طوفان های شنی مکرر در این منطقه بوجود آمده اند. این بیابان بی حاصل با شکل های صخره ای عجیبش بیشتر شبیه منطقه ای روی کره ماه است تا بیابان.